Những con vật thiêng của người Ai Cập

Biểu tượng các vị thần Ai Cập

Sống vây bọc giữa một khung cảnh sa mạc hà khắc, cả người và vật cùng chịu
lệ thuộc vào những dòng sông lớn cung cấp cho họ nước dùng và làm cho mặt đất màu mỡ. Người Ai Cập xưa buộc phải nhớ tới mối quan hệ chặt chẽ của họ vỡ thế giới loài vật, bởi vì họ phải chung sống trên cùng một bình nguyên ngập lụt, màu mỡ của sông Nile với những con vật nguy hiểm, đầy sức mạnh như sư tử, cá sấu, hà mã và rắn. Sự gắn liền giữa các con vật ấy với khả năng ban phát sự sống của dòng sông và sự sợ sệt, tôn trọng phải có đối với chúng khiến nảy sinh ra những kiểu thờ cúng loài vật. Sự thờ cúng này đạt đến cực đỉnh trong các thời kỳ cuối và thời kỳ Ptolemic, từ 664 đến 30 trước CN. Người ta thờ cúng không phải chính các con vật mà họ liên kết những đặc tính của chúng với một vị thần nào đó và vị thần này được vẽ dưới dạng loài vật. Tại các đền thờ, lễ vật dâng cúng gồm những bức tượng thí vật nho nhỏ, hoặc những xác ướp thú vật. Các viên chức trong đền biến điều này thành một công việc làm ăn, họ nuôi một số lớn súc vật dùng để ướp xác rồi bán cho những người thờ cúng. Hầm mộ tại Bắc Saqqara chẳng hạn, lưu giữ khoảng bốn triệu xác ướp loài cò quắm.

Bastel (là con gái hay em gái hay đôi khi là vợ của thần mật trời Ra)

Thần mèo Bastel

Vị này nguyên trước đây là một nhữ thần dữ tợn và đầy thù hận, vẽ ra dưới dạng một con sư tử cái, nhưng từ năm 1000 trước CB trờ về sau, bà ta trở nên hiền hòa hơn và có hình dạng một con mèo. Bà là nữ thần của sự sinh sản và tình yêu, bảo vệ cho những người thờ mình khỏi bệnh tật, ác thần. Chỗ thờ phụng chính của thần này ở tại Bubastis, tại đây có hàng nghìn xác ướp của mèo được dâng cúng cho thần. Mang danh nghĩa của nữ thần này, các chú mèo được người Ai Cập thương yêu và kính trọng đến mức giết một con mèo bị xem là một sự phạm tội có thể bị xử tử hình.

Rắn hổ mang:

Rắn hổ mang ngóc đầu lên tự vệ là một biểu trưng vừa có ý nghĩa bảo vệ vừa có ý nghĩa nguy hiểm tiềm tàng. Con rắn đi theo người chết trong hành trình đi xuống địa ngục trên một chiếc thuyền và các hình ảnh trượng tự được thể hiện xung quanh các đền đài. Một con hổ mang cái đang ngóc đầu lên là một phần trong tấm biểu chương của vua Pharaoh, được đeo trước trán để bảo vệ tượng trưng cho vị Pharaoh và cả đất nước.

Con mắt Horus (chim ưng)

Con mắt của Horus

Con mắt của Horus, vị thần thường được mô tả với cái đầu của chim ưng là một đảm bảo khác về sự bảo vệ cho cuộc sống ở thế giới bên kia.

Ra-Herahty (vị thần mặt trời mọc, được tượng trưng bằng cặp cánh chim ưng)

Thần Ra-Herarhty

Thần đội chiếc mũ hình dĩa mặt trời, được chạm trên phiến đá hoa cương mài láng trên kim tự tháp của Amenemhet III. Quấn quanh chiếc dĩa mặt trời là biểu tượng của nữ thần hổ mang Wadjet, đại diện cho vương quyền và quyền sinh sát của ông đối với thần dân. Hình chạm ở đây gồm một con ong và một con cò quắm, tượng trưng cho Thoth, vị cố vấn thông thái  của các thần và là phán quan cho người chết

Rồng (tượng trưng cho Marduk)

Rồng Marduk

Thần giám hộ của thành phố huyền thoại Babylon. Những sinh vật tổng hợp này có đầu và đuôi rắn, thân mình và hai chân trước của sư tử, hai chân sau của chim ưng và được trang trí trên cổng Ishtar hoành tráng tại nơi cao nhất của con đường chạy ngang thành phố. Lối đi diễu hành được lót bằng những hình sư tử để tưởng niệm Ishtar, nữ thần tình yêu và sinh sản.

Khnum (vị thần đầu cừu)

Thần đầu cừu Khnum

Thần lấy bùn từ dưới sống Nil ban phát sự sống để tạo ra loài người trên chiếc mâm thợ gốm của ông. Ông cũng là người giám sát sự ngập lụt hàng năm của con sống. Tại đèn thờ của thần này, các con cừu ướp xác được dâng cúng với những lá vàng dát trên mình được mai táng trong những ngôi mộ đá. Vợ ông là Satis được thấy đang tưới nước trên đất khô.

Apis (con bò thiêng được thờ cúng như là vật sống)

Bò thiêng Apis

Được cho là hiện thân của thần Ptah tại đền thờ của ông ở Memphis. Những con bò trong thần thoại, biểu trưng của sức mạnh và năng lực, được thấy trong những hệ tín ngưỡng từ xa xưa. Hathor, nữ thần Ai Cập của tình mẫu tử và tình yêu trai gái thì có hình dạng một con bò cái (bên phải hình trên) nuôi nấng loài người bằng sữa của mình. Nữ thần này là thần hộ mệnh của phụ nữ và giúp cho họ sinh đẻ và được xem là mẹ của các Pharaoh.

Sebek (vị thần cá sấu)

Thần cá sấu Sebek

Tượng trưng cho sức mạnh và tài năng của vị Pharaoh trong cuộc chiến. Các phẩm chất mà thần phải phô bày có thể được thấy nơi con cá sấu sông Nil, vốn gợi cho ta niềm kính sợ về sự nhanh nhẹn và linh hoạt của nó trong việc chộp lấy con mồi, cùng sức mạnh ghê gớm của cặp hàm. Nữ thần chết chóc Serket có hình dạng một con bò cạp, dù rằng đôi khi bà được nhận ra trong một mô hình người với chiếc mũi có hình bò cạp. Vai trò của bà là canh giữ các hũ đựng đồ lòng của những xác ướp và bảo vệ ngai vàng của Pharaoh.

Read More

Thần Tefnut-Thần hơi nước

The Godness of moisture and clouds

A lioness-Godness

Tefnut: hay Tefenet, Tefnet, vợ của Amon, là con gái của Ra, Atum và Iussaset.

      Bà là nữ thần của hơi ẩm và các cuộc chiến. Bà mang đầu sư tử (sư tử chính là một trong các biểu tượng của chiến tranh. 

      Đĩa Mặt Trời (sun disk) trên đầu bà chính là biểu tượng của bà. Bà có anh chị em là Shu, thần gió và Hathor, nữ thần tình yêu và âm nhạc. 

      Chồng của bà chính là Shu, một trong Bộ chín vĩ đại của Heliopolis. Có truyện kể rằng bà do Ra sinh ra từ một lần ông bị cảm, hắt hơi, thế là sinh ra bà. Bà được thờ phụng nhiều nhất ở Heliopolis (thành phố mặt trời) và Leontopolis.

Thần Tefnut-Thần hơi nước

      Con người được tạo ra khi thần Shu và thần Tefnut sơ ý bị lạc trong hoang mạc đen tối, thần Rê dùng đôi mắt của mình đi tìm họ và trong khi xúc động về sự đoàn tụ , nước mắt sung sướng của thần Rê đã tạo nên loài người.

Read More

Nữ thần Nepthys - Bảo vệ người chết

Nepthys-Mistress of the house

Nephthys: hay Nebthet, vợ của ác thần Ai Cập Seth, là con gái của thần Geb và nữ thần bầu trời Nut, tên của bà có nghĩa là "Người tình trong nhà". 

Thần Nepthys

      Nữ thần này đôi khi được xem như tượng trưng cho vùng đất bờ rìa sa mạc, thường khô cằn nhưng đôi khi cho nhiều hoa trái sau một trận lụt. 

       Nephthys và Seth lấy nhau mà không có con. Tuy nhiên, theo một truyền thuyết, Nephthys đã chuốc rượu cho anh rể mình là Osiris để quyến rủ và mang thai với ông ta. 

       Trong một số truyện kể đứa con bà sinh ra là Anubis, vị thần

Godness of the death

đầu sơn cẩu. Khi Seth giết chết Osiris, Nephythys lập tức bỏ chồng để cùng với chị mình lo việc ướp xác cho Osiris. 

      Sau đó hai nữ thần này biến thầnh hai con diều hâu bay lượn bênh trên xác chết, bảo vệ cho xác trong khi chờ đợi mai táng.

       Do đó Nephthys được xem là gắn liền với người chết.

Read More

Thần Seth- Thần của sự xấu

God of chaos

Seth:   Vị thần bão tố và hỗn loạn của người Ai Cập, được xem là đại diện cho cái xấu, mặc dù thần này cũng được nhiều nơi coi trọng. Là con của thần đất Geb và nữ thần bầu trời Nut, ông ta có vẻ thô kệch và man rợ, với mớ râu tóc màu đỏ và nước da màu trắng.
      Seth đã ganh tị với người anh trai hiền từ của mình là Osiris nên giết chết ông này và tự mình lên ngôi vua. Tuy nhiên, Seth không biết được rằng Osiris và Isis đã có với nhau một đứa con tên là Horus. 

       Isis bí mật nuôi nấng Horus cho đến khi chàng đã đủ lớn để

Thần Seth-Thần sa mạc độc ác

trả thù cho cha và chính Osiris đôi khi cũng tử địa ngục trở về để dạy cho con nghệ thuật chiến chinh. Khi đã đến lúc, Horus đánh nhau với Seth và đã hạ được Seth. 
       Trước tòa án các thần, Seth nói rằng mình lên làm vua xứ Ai Cập bởi vì mình là người duy nhất có đủ sức mạnh và dũng cảm để bảo vệ cho thần Ra. 
      Dù có một số thần khác ủng hộ Seth nhưng Isis đã thuyết phục họ thay đổi ý kiến, Khi Osiris được hỏi đến, ông muốn cho biết vì sao con trai ông lại không được ngồi vào chỗ xứng đáng của nó ở trên ngai và đe dọa sẽ xua lũ quỷ dưới âm cung lên đánh phá các thần. 

      Cuối cùng thần Ra đã đồng ý với đòi hỏi của Horus. Theo một chuyện kể thì Seth đã lên sống với thần Ra trên trời. Một chuyện khác thì nói là Seth bị kết án phải vác Osiris trên vai mãi mãi. 
      Một chuyện khác nữa thì kể lại là nữ thần Neith đề nghị ban cho Seth hai nữ thần xứ khác là Anat và Astarte làm vợ để an ủi ông ta về chuyện mất ngôi về tay Horus. 
 

Seth- Bóng tối loạn lạc

     Một câu chuyện liên quan đến Seth và Anat kể rằng Seth tình cờ gặp nữ thần bò cái Hathor đang tắm dưới sông và đã cưỡng hiếp bà. Lập tức sau đó, Seth lâm bệnh thập tử nhất sinh và vợ ông là Anat phải cầu cứu thần Ra. 
      Thần này cuối cùng đã giúp Anat chữa lành bệnh cho chồng. Thần Seth tiêu biểu cho các mặt thô bỉ của thế giới tự nhiên và chỉ sống trong hoang mạng khô cằn.

Read More

Nữ thần Isis - Mẹ của người Ai Cập

 

      Isis: Nữ thần mẹ của người Ai Cập, là con của Geb và Nut, vừa là em gái vừa là vợ của thần Osiris. 

 

Isis-Nữ thần trù phú và bảo vệ

    Bà thường được thể hiện với đôi cánh lớn dang rộng chê chở và bà đôi khi được xem như là sự nhân hóa của chiếc ngai vàng.  

      Chữ tượng hình của tên bà có hình một chiếc ngai và hai chân xếp lại của bà được thấy giống như chiếc ngai vua của Ai Cập.  

     Isis giúp Osiris đem lại nền văn minh cho Ai Cập bằng cách dạy phụ nữ nghiền bắp lấy bột cũng như việc kéo tơ dệt vải. Bà cũng dạy cho dân chúng nghi thức của hôn lễ. 

      Khi Osiris rời Ai Cập để đi khắp thế giới thì Isis thay ông cai trị đất nước một cách khôn ngoan và tốt đẹp. Các huyền thoại về Isis được thấy trong các tư liệu khác nhau của người Ai Cập và được Plutarh tập hợp lại thành một cuốn truyện trong thế kỷ thứ nhất sau CN. 

      Nghe tin cái chết của Osiris dưới tay ác thần Seth, bà rất đau buồn. Bà cắt tóc, mặc đồ tang và lên đường tìm xác chồng. Một đám trẻ mách với Isis rằng chúng thấy chiếc hòm bọc xác Osiris trôi trên song Nil và đã đổ ra biển. 

      Cuối cùng chiếc hòm trôi giạt vào bên dưới một cây lớn mỹ miều trên bờ biển Byblos, ở Lebanon. Cây này tức thì lớn lên thật nhanh đến nỗi thân cây bọc lấy chiếc hòm. Nghe nói về thân cây kỳ lạ, hoàng đế của Byblos truyền lệnh đốn cây kia đem về cung, dùng đỡ mái nhà. 

      Tin tức về thân cây đặc biệt ấy lan truyền nhanh chóng. Isis đoán ngay được điều gì đã xảy ra và vội vàng đi đến Byblos, tại đây bà cải trang ngồi bên một giếng nước tại trung tâm thành phố. 

      Khi một số tỳ nữ của hoàng hậu ra giếng lấy nước, Isis tết tóc cho họ và thổi vào tóc một mùi nước hoa huyền diệu khiến cho chẳng bao lâu sau đó hoàng hậu đã cho mời người khách lạ vào và cho làm vú nuôi cho hoàng tử. 

      Mỗi đêm, Isis đặt đứa bé con hoàng hậu vào trong ngọn lửa bất tử, còn mình thì biến thành một con chim én bay lượn xung quanh cây cột bên trong có xác của Osiris. 

      Một tối kia hoàng hậu bước vào trong phòng, thấy con mình nằm trong đống lửa, bà thất kinh hét to một tiếng, do đó làm cho đứa bé mất đi cơ may trở thành bất tử. Isis bèn tiết lộ thân thế của mình và xin nhận cây cột về. Thỉnh cầu của bà được chấp thuận và cuối cùng Isis đã tìm thấy xác của Osiris. 

      Nữ thần liền đem các xác về Ai Cập và giấu trong một đầm lầy. Tuy nhiên, thần Seth đã tìm được cái xác, chặt ra làm 14 mảnh và đem rải ra khắp nước. Với sự giúp đỡ của nhiều vị thần khác, Isis đã tìm được các mảnh thi thể, chỉ trừ bộ phận sinh dục đã bị cá ăn. 

      Theo một lời kể của câu chuyện này thì Isis sau đó đã gom lại cái xác và vận dụng quyền năng chữa bệnh cùng phép thần thông đã làm cho Osiris sống lại. 

       Trước khi đi xuống địa ngục, Osiris và Isis đã có với nhau một mụn con, đó là Horus. Isis rất nổi tiếng khắp cả Ai Cập và con xa hơn nữa. Dần dần bà thu nạp lấy các đức tính của tất cả các nữ thần khác. Bà là một nữ thần mẹ vĩ đại, một nữ thần chim, một nữ thần vùng địa ngục, đem lại sự sống cho người chết và là nữ thần của vùng nước nguyên thủy.

Egyptian mother Godess

      Sự thờ cúng bà lan ra khỏi Ai Cập, đến tận Hy Lạp và khắp đế quốc La Mã. Bà được thờ cúng suốt hơn 3000 năm, từ ngoài 3000 năm trước CN cho đến cả trong kỷ nguyên Thiên Chúa. Đến thời này, việc thời cúng bà và nhiều hình ảnh của bà, được chuyển thẳng sang hình ảnh của Đức Mẹ đồng trinh.

      Isis thường được mô tả bằng hình ảnh người phụ nữ đang bồng một đứa trẻ nhỏ trong lòng đó chính là thần Horus - vị pharaoh đầu tiên trong thần thoại. Chính vì vậy Isis còn được mô tả bằng hình ảnh chiếc ngai vàng - thứ mà các vị pharaoh cũng ngồi lọt vào trong. Ở một số bức phù điêu, Isis được mô tả bằng người phụ nữ có chiếc ngai vàng ba bậc trên đầu. Khi xem xét tên của thần Isis bằng tiếng Ai Cập, sẽ thấy có 3 bộ phận, đó là: Ngai vàng / Vua - Miệng / Ăn - Người phụ nữ / Mẹ ; bởi vậy, có thể tạm dịch tên thần Isis trong tiếng Ai Cập là "Người phụ nữ nuôi dưỡng đấng quân vương"

       Isis được xem là nữ thần sinh sản và phì nhiêu , là chị đồng thời là vợ của Osiris , và là người hầu của Amon - thần Mặt trời ; và là nữ thần của ma thuật , bà được xem là người đầu tiên biết đến bí thuật ướp xác và hồi sinh người chết.

Read More

Thần Osiris -Thần cai quản địa ngục

Thần Osiris (Cai quản âm phủ)

Osiris:   Con trai của các thần Ai Cập Geb và Nut, nguyên là một vị thần thiên nhiên trượng trưng cho chu kỳ thảo mộc. Tuy nhiên, dần dần ông trở thành vị thần của người chết. Lúc mới sinh ra ông được tôn là "Chúa tể vũ trụ" và lớn lên thành một vị thần cao lớn khôi ngôi. 

      Khi cha mình rời chức vụ, ông lên làm vua Ai Cập và lấy em gái mình, Isis làm hoàng hậu. Ông dạy cho loài người cách làm bánh mì và chế biến rượu, trông coi việc xây dựng các ngôi đền đầu tiên, tạc các bức tượng đầu tiên cho các vị thần. 

      Ông cũng xây dựng các thành phố và đặt ra các bộ luật công bằng, đúng đắn. Khi Ai Cập đã trở thành một nước văn minh, ông bèn du hành đến nhiều nước xa, đến đâu cũng đều phổ biến nền văn minh cho họ. Thành công của ông phần lớn là bởi mọi người gặp ông đều bị mê hoặc bởi khả năng lôi cuốn quần chúng của ông. 

      Khi Osiris trở về Ai Cập thì nhiều lễ hội được tổ chức để đón mừng ông. 

      Tuy nhiên, em trai ông là Seth đâm ra ghen tức vì sự được lòng dân chúng của ông. Hắn sắp sẵn một bữa tiệc. Giữa buổi tiệc, thấy một cỗ quan tài được chở vào. Giả bộ hồn nhiên, Seth thông báo rằng cỗ quan tài này sẽ thuộc về ai nằm trong đó.

      Osiris tham gia cuộc chơi và vào nằm trong quan tài. Tức thì nắp hòm được đóng đinh và cỗ quan tài được liệng xuống sông Nil. Sau cùng cỗ quan tài trôi giạt vào bờ biển Byblos.

Thần Osiris

      Theo một lời kể khác thì Seth đã giết chết Osiris sau khi tự biến thành một con cá sấu, nhưng một truyện khác nói rằng Seth đã biến thành một con bò mộng và giẫm đạp Osiris cho đến chết.       

       Khi Isis nghe tin đều đã xảy ra cho chồng và là anh của mình, bà vô cùng sầu não và lo đi tìm xác của Osiris. Cuối cùng Isis đã tìm thấy xác chồng và mang về Ai Cập, giấu trong một đầm lầy. Seth lại tìm thấy các xác và chặt ra làm 14 mảnh. 

       Không nản lòng, Isis ráp lại đủ xác của Osiris rồi dùng phép thần thông để làm cho Osiris sống lại. Đây là nghi lễ ướp xác đầu tiên. Osiris giờ đây đã quá chán chường với đứa em trai nên quyết định từ bỏ thế gian và lui về cai quản người chết ở miền địa ngục. 

       Tại đây, ông ta chủ trì việc xét xử người chết nơi địa ngục. Osiris thường được thể hiện dưới dạng một người đàn ông râu ria xồm xoàm được quấn bọc trong băng xác ướp, tay cầm một cây gậy móc và một cây néo tượng trưng cho vương quyền.

       Ông đại diện cho các quyền năng hồi phục của thiên nhiên và cũng là mối đe dọa mà các điều kiện thời tiết khác nghiệt đặt ra cho sự sống của con người.

God of  the underworld and vegetation

Read More